.

Bir Direniş Biçimi Olarak Gerilla Sanatı: Banksy

banksy-sokak-sanatcısı

Şahin Latifeci

Değişen ve betonlaşan evrende, gri duvarları kavramsal bir bakış açısıyla sorgulayan gizemli sanatçı, tahakküm mekanizmaları içerisindeki ruhun hüzünlü salınımı, bölgede hasar tespit çalışmaları, makul ölçülerde tükeniş ve pederşahi düzende gecikmişliği ifade ederken kimi zaman da bir annenin sütünü emen bebeğin annesinde olan vicdanını süt içer gibi kendi kalbine aktarmaktadır. Savaşın içerisinde dünyaya gelen bir bebek, cehennem ile yüzleşirken benim nasıl bir suçum var da böyle bir zamana denk gelip böyle bir ortamda doğdum diye sorgulama yetisine sahip olmadığından burada sanatçıya düşen sorumluluk oldukça fazladır.

Görsel 1: Kız ve Asker – Banksy

Banksy, dünyanın en büyük açık hava hapishanesi olarak tanımladığı Filistin’deki duvarların üzerine “Tatil Enstantaneleri” adını verdiği dokuz adet iş bırakmıştır. Bu işleri yaparken yaşlı bir adamla arasında geçen diyaloğu sanatçı şöyle aktarır:

Yaşlı Adam: Duvarı boyadın, onu güzel yaptın.

Banksy: Teşekkürler

Yaşlı Adam: Biz duvarın güzel olmasını istemiyoruz, biz duvardan nefret ediyoruz, evine git.

“Kız ve Asker” adlı bu eser İsrail duvarının Beytüllahim bölgesine resmedilmiştir. Banksy, ‘Santa’s Ghetto’ sergisinin tanıtımında bu resmi kullanmıştır. Sergi için Beytüllahim bölgesini seçmiş olmasının nedenini, buranın İsa’nın doğum yeri olması ve aynı zamanda tüm insan hakları ihlalleri iddialarının da merkezi olması, şeklinde açıklamıştır. Dünyanın en esrarengiz sanatçılarından biri olan ve kendisiyle ilgili İngiliz olması dışında neredeyse hiçbir şey bilinmeyen efsanevi sokak sanatçısı Banksy ünlü olmayı reddedip, maskesi ardına saklandıkça dikkatleri daha çok üstüne çeken bir aktivisttir.

Ötekinin zamansal döngüsü içerisinde gizemli olmaya devam eden sanatçı, David Hockney’nin “Sakın unutmayın, baharı iptal edemezler!” sözünü hatırlatır bizlere. Karmaşık sosyal ve politik konuları, mizah ve ironiyle birleştirerek sokaklara taşımaktadır. Devredilen Parlamentolar, penis kuleleri ve sanat tarihini yerle bir eden sanat anlayışıyla tüyleri diken diken ediyor. Banksy’nin sanat eserleri, sıklıkla sloganlarla birleştirilen çarpıcı görsellerle karakterize edilir. Çalışmaları sıklıkla siyasi temaları ele alıyor ve savaşı, kapitalizmi, ikiyüzlülüğü ve açgözlülüğü hicivli bir şekilde eleştirir. Yaygın denekler arasında fareler, maymunlar, polisler, kraliyet ailesinin üyeleri ve çocuklar yer alır. Banksy, iki boyutlu çalışmalarının yanı sıra enstalasyon sanat eserleriyle de tanınıyor. Bu parçalardan en ünlüsü, Viktorya dönemine ait duvar kâğıdı deseniyle boyanmış canlı bir fildi ve hayvan hakları aktivistleri arasında tartışmalara yol açtı. Disiplinlerarası bir sanat anlayışına sahip olan çok yönlü sanatçı, nesnelerin değer kazanmasını beşerin değer kaybetmesini vurgular. Savaşın yıkıma sürükleyen yolda, acıları bir tür meta haline getiren medya sektörünü eleştirip gizil bir mesaj iletmektedir. Sanatçı, savaşın ve çatışmanın insanlık üzerindeki etkilerini sorgular ve eleştirir.

Görsel 2: No Future – Banksy

Banksy’nin sokak sanatçısı olmayı seçmesinde küçükken yaşadığı bir travmanın etkisi var gibi gözükmektedir. Hikâyeye göre; Banksy dokuz yaşındayken en iyi arkadaşını düşürüp onun bilincini kaybetmesine sebep olmakla suçlanmış ve ilkokuldan atılmıştır. Aslında iftiraya uğramıştır. Kaza geçiren arkadaşı da olanları hiçbir zaman hatırlayamamış ve Banksy de kendini aklayamamıştır. Üstelik annesi bile onun suçlu olduğuna inanmış ve suçunu itiraf etmesi için ona baskı yapmıştır. Banksy bu olaydan çıkardığı sonuç ile sonraki yıllarında uslu olma davranışının karşısına konulabilecek gerilla ya da tercih ettiği vandal gibi sıfatların içini son derece yetkin ve ikna edici şekilde doldurmaktadır: “Bence uslu durmanın hiçbir anlamı olmadığını bu kadar erken öğrendiğim için çok şanslıydım. Bir gün, asla yapmadığınız bir şey için cezalandırılabilirsiniz. İnsanlar her zaman olayı yanlış anlayabilirler. Ölüm cezasına inanan herkes vurulmalıdır.” (Banksy, 2005:93). Bu hikâyede ailesiyle ilgili bir ipucu vermekle birlikte, Banksy bir röportajda ailesi için bile gizemini koruduğunu ve onların kendisini bir ressam ve dekoratör sandığını söylemektedir (Mutlu, 2008). Dolayısıyla Banksy’nin dünya çapında tanınan bir sokak sanatçısı olduğunu ailesi bile bilmemektedir. Bununla birlikte tanınmak istememesini onun Andy Warhol’un on beş dakikalık şöhretini umursamamasına ve şöhretin ardından gelecekleri istememesine bağlayanlar da vardır. Banksy ise tam tersini iddia etmektedir: “Ortaya çıkmaya meraklı değilim. Çirkin küçük suratlarını burnunuza sokan yeterince sabit fikirli pislik var etrafta. (…) Bugün çocuklara büyüyünce ne olmak istediğini sorduğumuzda, ünlü olmak istiyorum, diye cevap veriyor pek çoğu. Peki, ne için ünlü olmak istediklerini soruyorsunuz, bunun cevabını bilmiyorlar ya da umursamıyorlar. Bence Andy Warhol konuyu yanlış anlamış: Gelecekte pek çok insan ünlü olacak ve bir gün herkes on beş dakikalığına anonim kalacak.” (Jones,2015:103)

Child Soldier – Banksy

Banksy’nin eserlerinde sıklıkla barış, şiddet, militarizm ve dünya politikası gibi konular işlenir. Bu eserler genellikle güçlü bir mesaj taşır ve izleyiciyi düşünmeye teşvik eder. Banksy’nin savaşa dair eserlerinden bazıları, sivil kayıplar, silahlanma yarışı, savaş karşıtı mesajlar veya çatışma bölgelerindeki insanların yaşadığı zorlukları konu alabilir. Banksy’nin sanatı genellikle mizahi bir yaklaşımla karmaşık konulara değinir ve izleyiciyi düşündürmeye yönlendirir. Ancak, Banksy’nin sanat eserleri genellikle açık bir şekilde yorumlanmaz. Sanatçı, izleyicinin eserleri kendi bakış açısıyla değerlendirmesine ve yorumlamasına olanak tanır. Banksy’nin eserleri, toplumsal konulara duyarlılığı ve eleştirel bakış açısını yansıtan önemli sanat eserleri olarak kabul edilir. Yakın bir gelecekte, küresel bir felaket nedeniyle dünya üzerindeki doğal kaynaklar hızla tükenmiş ve iklim felakete sürüklenmiştir. Bu bağlamda direniş, sanatın özgürlük için güçlü bir ifade aracı olduğuna inanır.

Sokak sanatı, mesajları iletmek ve insanları bilinçlendirmek için kullanılır. Banksy, direnişin öncüsü olarak ortaya çıkar. Rejim, sokak sanatını tehlikeli ve isyankâr bir faaliyet olarak görmekte ve bu tür ifadeleri şiddetle bastırmaktadır. Banksy ve diğer direniş sanatçıları, sürekli olarak tehlikede oldukları bir ortamda çalışmaktadır. Sokak sanatı ve direniş mesajları, toplumda bir uyanışa neden olur. İnsanlar, özgürlüklerine yönelik ihlallere karşı birlik olma ve direnişe katılma eğilimindedirler. Banksy, kimliğini gizli tutarak sadece sanatıyla konuşur. Bu gizem, onu bir efsane haline getirir ve direnişin sembolü olur.

Kaynakça

Yıdırım, E. (2019). Banksy, Otorite ve Sanat, İdil Sanat ve Dil Dergisi (54), 175-180.

Özen, B., & Eken, G. (2017). Sokak Sanatının Gizli Sanatçısı, Banksy, Art-Sanat Dergisi (8), 499-519.