.

Davetsiz Misafirler

cocuk-kıtapları-tas-kagıt-makas

Hafize Çınar Güner

Kapınızı bir kutup ayısı çalabilir, evinizi postadan gelen penguenler istila edebilir, yüzme havuzunuzu bir balinayla paylaşmak zorunda kalabilirsiniz ya da daha da kötüsü kanepenizi bir denizaygırına kaptırabilirsiniz. İnsanın kendi türünü diğer tüm türlerden üstün kılma çabası sonucu doğal yaşam alanları tahrip edilen hayvanlar günün birinde gelip bu dünyayı birlikte paylaştığımızı bizlere hatırlatabilir. Bu tür naif ve eğlenceli bir hatırlatma ise ancak çocuk edebiyatında olabilir.

Son on yılda küresel ısınma ve iklim krizi konularına çocuk kitaplarında sıkça yer verildiğini görüyoruz. Hemen hemen her yayınevinin kataloğunda bu konuları ele alan yerli ya da çeviri birkaç çocuk ve gençlik kitabı bulunuyor. Bu önemli konuları didaktik olmayan bir dille çocuğa anlatmak; kaygı oluşturmadan, sorumluluğu onların omuzlarına yüklemeden farkındalık kazanmalarını sağlamak mümkün.  “Balinalar Aramızda”, “Denizaygırına Kaptırdığınız Kanepenizi Kurtarma Rehberi”, “365 Penguen” ve “Bir Kutup Ayısı Kapını Çalarsa” adlı dört resimli kitapta çocuklara neler yapacaklarını söylemeden küresel ısınma ve iklim krizi konusunda onları düşündürerek araştırma yapmaya teşvik eden, merak uyandıran sözün kısası bu konuyu onlara sezdiren ve bolca kıkırdamalarını sağlayan kitaplardan. Her birini tekrar tekrar okuyacağınıza şüphem yok!

Balinaların Dertleri

Nick Bland’ın yazdığı ve resimlediği, Ümit Mutlu’nun çevirisiyle Uçanabalık tarafından yayımlanan “Balinalar Aramızda” adlı kitap çocukların hayata bakışlarının yetişkinlerden ne kadar farklı olduğunun altını çiziyor. Kitapta, günlerden bir gün, balinalar okyanustan çıkıp şehirlere gelince çocuklar onları gülümseyerek yetişkinler ise surat arasak karşılarlar. Balinaların gelişiyle şehir yaşamı altüst olur. Zamanla balinalar pek çok alanı ele geçirirler. Öyle ki şehirdeki bale gösterisinde bile dansçı olarak onlar yer alır. Kısacası balinalar her yerdedir. Ancak kimse bu durumdan memnun değildir. Şikayetlerin ardı arkası kesilmez. Sonunda balinalara karşı protestolar başlar. Herkes onların okyanusa geri dönmeleri konusunda hemfikirdir. Sahi, niye okyanustan çıkıp şehre gelmişlerdir? Bu soruyu sormayı küçük bir kız akıl eder. Balinaların dertlerini dinler. Sonrasında işler kısmen de olsa yoluna girer. Balinalar okyanusa dönerler ve giderken de sadece çocuklara veda ederler. Balinaların söylediği eşsiz şarkılar ise bir zamanlar dolaştıkları sokaklarda yankılanır. Bu şarkılara kulak vermek ise sadece çocuklara değil hepimize düşüyor… Kitabın son sayfasında yer alan anne ve yavru balina resmi ise yüreğimize dokunuyor.

Sağım Solum Kutup Ayısı

Jion Sheibani tarafından yazılan ve resimlenen, Gizem Çakar’ın çevirisiyle Timaş Çocuk tarafından yayınlanan “Bir Kutup Ayısı Kapını Çalarsa” adlı kitap küresel ısınmanın sonuçlarının sadece iklimsel değil sosyolojik de olduğunu vurguluyor. Dedesiyle kumsalda vakit geçiren Lili uzakta bir şey fark eder. Çok geçmeden bir sürü kutup ayısı renkli bavullarıyla yavaş yavaş erimekte olan buzların üstünde kıyıya doğru süzülürler. Kıyıya çıkan kutup ayıları son derece kibar bir şekilde Lili’den yardım isterler. Lili evlerindeki misafir odasını ve bahçedeki ağaç evi düşünerek kutup ayılarını evine davet eder. Lili’nin annesi kapıdaki kutup ayılarını görünce neredeyse baygınlık geçirir. Ama sonra onlara çay ve kek servisi yapar. Kutup ayıları kuzey kutbundan başlayan uzun ve tehlikeli yolculuklarını anlatırlar. Bu anlatım telli çalgı eşliğinde bir şarkıdır. Ardından akşam yemeği için sofraya oturulur… Dilleriyle tabakları yalayan kutup ayılarının olduğu ve yemekten sonra yaşanan uykuya hazırlığının anlatıldığı sayfalar oldukça eğlenceli. Kutup ayıları kendilerine masal okuması için Lili’nin yatağına doluşurlar. Sonra da uykuya dalabilmek için boş bir yer bulurlar. Bu sayfa da çok eğlenceli; evin çatı katından bodruma kadar evin her yerinde bir kutup ayısı var. Tuvalette klozette, banyoda küvette, mutfakta masanın altında… Evin dışında garajın üstünde, bahçedeki çadırda, Lili’nin ağaç evinde…Lili’nin ailesinden sonra sıra şehirdekilerle tanışmaya geliyor.  “Balinalar Aramızda” kitabında olduğu gibi çocuklar ve yetişkinler gelen yabancılar hakkında farklı düşünüyor. İşte buradan sonra kitap sadece iklim krizi üzerine değil öteki kavramı üzerine de düşündürüyor okuru. Farklılıklara rağmen bir arada uyum içinde yaşayabileceğimizi anlatıyor. Aynı toplum içinde bile ayrıştırılan bizler için oldukça önemli bu ileti. İnsanlar zaman içinde kutup ayılarını içlerine kabul ediyorlar. Kutup ayılarının da kendi apartmanları, daireleri ve işyerleri oluyor. Kutup ayıları sonunda kendilerini evlerinde hissediyorlar. Ancak kitabın hem ön iç kapağında hem de son sayfasında olan görsel, aslında iklim krizi ve mültecilikle ilgili süreçlerin belirli politikalar geliştirmeden sona ermeyeceğini gösteriyor. Çünkü bu kez kutup ayısının kapısını penguenler çalıyor.

Her Güne Bir Penguen

Kitaplardan en eğlencelilerini sona sakladım. Jean-Luc Fromental ve Joelle Jolivet imzalı Ece Erbay Nahum’un çevirisiyle Redhousekidz tarafından yayımlanan “365 Penguen” adlı kitap eğlenceli ve yalın anlatımıyla, sürprizli sonuyla küresel ısınma konusunu okura sezdirirken çaktırmadan da matematik işlemleri yaptırıyor. Yılın ilk günü kargodan esprili bir notla gelen penguenin ardından her gün eve yeni bir penguen gelir. Başlangıçta eğlenceli olan bu durum gitgide içinden çıkılmaz bir hal alır. Penguenleri eve yerleştirmenin yanı sıra onların beslenmeleri de ayrı bir sorun olur. Tüm bu penguenlerin nereden geldiği ve penguenlerle beraber gelen esprili notları kimin yazdığı ise merak konusudur. 31 Aralık gecesi tüm bu gizem çözülür. Ama bir sonraki gün aileyi başka bir sürpriz bekler. Bu son “Bir Kutup Ayısı Kapını Çalarsa” ile benzerlik gösteriyor. Ancak kitaptaki metnin üslubu, mizah anlayışı, birkaç renk paletiyle ve basit çizgilerle yapılan devingen resimleri, komik kafiyeleri kitabı özgün kılıyor. Mavi ayaklı pengueni de unutmayayım.

Neyse ki rehberi var!

Kanepe sipariş ederken dikkat edin. Kanepenize çöreklenmiş bir denizaygırı ile karşılaşabilirsiniz. Eğer böyle sıra dışı bir durumla karşılaşırsanız Özlem Fedai Korçak’ın Doğan Çocuk tarafından yayımlanan “Denizaygırına Kaptırdığınız Kanepenizi Kurtarma Rehberi” adlı kitabı edinmelisiniz. Kitap size madde madde neler yapabileceğinizi anlatıyor. Öncelikle denizaygırlarını iyi tanımalı ve onları su aygırlarıyla asla ama asla karıştırmamanız gerektiğini vurguluyor. Önerdiği yöntemler işe yaramazsa o da “Balinalar Aramızda” kitabındaki gibi en etkili yolun karşılıklı konuşmaktan geçtiğini savunuyor. Ama sarılmayı da ihmal etmeyin diyor. En eğlenceli kitapları sona sakladığımı söylemiştim. Bu kitabı da “365 Penguen” kitabı gibi ortak alanlarda okumayın derim. Çünkü kendi kendinize güldüğünüzü görenler size iyi gözlerle bakmayabilirler. 

Balinalar Arasında, Nick Bland, Çeviren: Ümit mutlu, Editör: Yağmur Yavaş Aydın & Irmak Ertaş, Uçanbalık, 2021

Bir Kutup Ayısı Kapını Çalarsa, Jion Sheibani, Çeviren: Gizem Şakar, Editör: Hande Nur Güner, Timaş Çocuk, 2021

365 Penguen, Jean-Luc Fromental & Joelle Jolivet, Çeviren: Ece Erbay Nahum, Editör: Gökçe Ateş Aytuğ, Redhousekidz, 2021

Denizaygırına Kaptırdığınız Kanepenizi Kurtarma Rehberi, Özlem Fedai Korçak, Editör: Cansev Ayanoğlu Güven, Doğan Çocuk, 2024