Ağlayan Dağ Susan Nehir: Ayşegül Devecioğlu’nun romanı (2007) * Orta sınıf, iyi eğitimli ve dürüst insanlardan oluşan bir ailenin küçük kızı olan anlatıcı-kahraman, eve yardımcı olarak alınan ve bir süre sonra da ailenin sevilen bir ferdi haline dönüşen Naciye Abla’nın hikâyesini anlatırken, Çingenelerin yaşamlarına bir pencere açar. Anlatıcı-kahraman,  kitap boyunca bu bir yalancının öyküsüdür der ve Naciye Abla’nın izinden Edirne’ye onun evine yalanın en büyüğünü bulmaya ve cadı avına gider. Köksüz Çingenenin hikâyesi, onun göçerliğinin izinde adı eskiden “Ağlayan Dağ” anlamına gelen bir Balkan kasabasında başlar. Bu izler, 1934 yılında Trakya’da meydana gelen Yahudi mahallerine yapılan saldırılara, tecavüzlere gelirken; suçlanan Çingeneler ve yabancılar olur. Auschwitz’de Yahudi toplama kamplarında Yahudi ile beraber binlerce Çingene’nin de öldürüldüğü, ancak bu “duman kardeşliğinden” kimsenin bahsetmediği, defterde sadece diğerleri olarak geçtiği anlatılır. 1978 Maraş Katliamı tüm karanlığı ile romana dâhil olurken, hiç unutulmaması gerekenlerin ne kadar çabuk unutulduğu ya da ne kadar değişerek hatırlandığı da… Anlatıcı ve ailesi ister istemez Naciye Abla’yı kendilerine benzemeye zorlamıştır. Naciye Abla ise eve uyum sağlayabilmek ve sevgi görebilmek için değişmiş gibi yapmıştır. Onların dinlediği müziği sevmiş, allı güllü giysiler yerine, ağırbaşlı kıyafetler almış, tıpkı anlatıcının ailesi gibi Türk filmlerini çok saçma bulmuştur. Kendi kimliğinden göçmeye çalışan, ne kendi halkından ne de diğerlerinden olamayan ve yalnızlığa terk edilen Naciye Abla’nın hikâyesi, oldukça hüzünlü,  karanlık ve belirsizliklerle doludur.  Çingenelerin acımasız, sessiz kuralları varmış. Mesela, doğuramayan kadın sakat bir ata benzer, hemen yenisi ile değiştirilebilirmiş. Bir Çingene bir diğerini Çingene olduğu için ya da yeterince Çingene olmadığı için de aşağılayabilirmiş. Darbukacı Ördek ve Bisiklet Hırsızları ile Naciye Abla’nın tek aşkı Yılmaz Güney hayranı Basri’nin hikâyesi başladığında ise, artık masallar biter. (İlk baskı Metis Yayınları, 2007).